Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir? Kimlere Yapılır, Nelere Bakılır?

Kamu kurumlarına memur, sözleşmeli personel, polis, asker veya öğretmen olarak atanacak adayların sınavı kazanması tek başına yeterli değildir. Atamadan önce adaylar hakkında arşiv araştırması, bazı kadrolarda ise buna ek olarak güvenlik soruşturması yapılır. Bu rehberde iki kavram arasındaki farkı, kimlere uygulandığını ve hangi kayıtlara bakıldığını 7315 sayılı Kanun’a göre anlattık.

Hangi Kanuna Göre Yapılır?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, 17 Nisan 2021 tarihli ve 31457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’na göre yapılır. Bu kanun, daha önce yürürlükte olan 4045 sayılı Kanun’un yerini almıştır.

Arşiv Araştırması Nedir?

Arşiv araştırması, kişi hakkında resmî kayıtlarda yer alan bilgilerin kontrol edilmesidir. Kanuna göre kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak herkes için, statüsü ve istihdam şekli ne olursa olsun arşiv araştırması yapılır. Yani kadrolu memur, sözleşmeli personel veya kamu işçisi fark etmeksizin kamuya giren adaylar bu kontrolden geçer.

Arşiv araştırmasında şu kayıtlara bakılır:

• Adli sicil kaydı
• Kişinin kolluk tarafından aranıp aranmadığı
• Kişi hakkında herhangi bir tahdit (kısıtlama) kaydı bulunup bulunmadığı
• Kesinleşmiş mahkeme kararları, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve kamu davasının ertelenmesi kararları ile devam eden veya sonuçlanan soruşturma ve kovuşturmalar
• Kişinin daha önce kesinleşmiş bir disiplin cezasıyla kamu görevinden veya memuriyetten çıkarılıp çıkarılmadığı

Güvenlik Soruşturması Nedir?

Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasına ek olarak yapılan daha kapsamlı bir incelemedir. Bu incelemede arşiv kayıtlarının yanı sıra şu konulara da bakılır:

• Kolluk ve istihbarat birimlerinde bulunan, kişinin göreve uygunluğuyla ilgili somut bilgiler
• Yabancı devlet kurumları ve yabancı uyruklu kişilerle ilişkiler
• Terör örgütleri veya suç örgütleriyle bağlantı ya da ilişki

Kanuna göre bu bilgiler mevcut kayıtlardan ve sahada yapılan, denetlenebilir yöntemlerle tespit edilir.

Güvenlik Soruşturması Kimlere Yapılır?

Güvenlik soruşturması herkese değil, kanunda sayılan kadrolara atanacak kişilere yapılır. Bunlar arasında şunlar bulunur:

• Gizlilik dereceli bilgilerin bulunduğu birimlerde çalışacak personel
• Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Millî İstihbarat Teşkilatı personeli
• Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde görev yapacak personel
• Kamu kurumlarında görev yapacak öğretmenler
• Üst kademe kamu yöneticileri
• Özel kanunlarında güvenlik soruşturması yapılacağı belirtilen kişiler
• Millî güvenlik açısından stratejik birim, proje ve tesislerde çalışacak personel

Bu kadrolarda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır. Diğer kamu görevlerinde ise yalnızca arşiv araştırması yapılır.

Kim Yapar?

Araştırma ve soruşturmalar Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yürütülür. Bu birimler yalnızca kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak ilgili kurumların arşiv ve veri kayıtlarına erişebilir.

Sonuç Nasıl Değerlendirilir?

Atamayı yapacak her kurumda en az beş kişiden oluşan bir Değerlendirme Komisyonu kurulur. Komisyona yalnızca kişinin göreve uygunluğuyla ilgili somut ve nesnel bilgiler gönderilir. Komisyon bu bilgileri değerlendirir ve gerekçeli kararını atamaya yetkili makama yazılı olarak sunar. Atamanın yapılıp yapılmayacağına kurum karar verir.

Süreç Ne Kadar Sürer?

Kanunda sürecin kaç gün süreceğine dair kesin bir süre yer almaz. Süre; kadronun türüne, kurumun yoğunluğuna ve araştırmanın kapsamına göre değişir. Genellikle arşiv araştırması daha kısa, güvenlik soruşturması ise daha uzun sürer. Bu süreçte adayların kurumun duyurularını ve e-posta veya telefon bildirimlerini takip etmesi önemlidir.

Adayların Hakları Nelerdir?

7315 sayılı Kanun’a göre adaylar hakkında toplanan kişisel veriler gizli tutulur ve amacı dışında kullanılamaz. Adaylar kendileriyle ilgili verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini isteme hakkına sahiptir. Ancak millî güvenlik istihbaratına ilişkin bilgiler kişiye verilmez. Toplanan veriler amacı ortadan kalktığında, en geç iki yıl içinde silinir. Atamanın yapılmaması gibi bir durumda adaylar yargı yoluna başvurabilir. Bu konuda bir avukattan destek almak sağlıklı olur.

Sık Yapılan Yanlışlar

• “Adli sicil kaydım temiz, sorun çıkmaz” düşüncesi: Arşiv araştırmasında yalnızca adli sicile değil, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına ve devam eden soruşturmalara da bakılır.
• Formu eksik veya yanlış doldurmak: Kurumların istediği güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması formunda adres, aile bilgileri ve eğitim bilgileri doğru ve eksiksiz yazılmalıdır.
• Süreci takip etmemek: Kurum ek belge veya bilgi isteyebilir. Bildirimleri kaçırmak atamanın gecikmesine yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Arşiv araştırması herkese yapılır mı?
Evet. Kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak herkese, kadro veya sözleşme türü fark etmeksizin arşiv araştırması yapılır.

Güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması aynı şey mi?
Hayır. Arşiv araştırması resmî kayıtların kontrolüdür. Güvenlik soruşturması ise buna ek olarak yapılan, örgüt bağlantısı ve yabancı ilişkiler gibi konuları da kapsayan daha geniş bir incelemedir.

Öğretmenlere güvenlik soruşturması yapılır mı?
Evet. Kamu kurumlarında görev yapacak öğretmenler, güvenlik soruşturması yapılan kadrolar arasında sayılmıştır.

Ailemdeki birinin kaydı benim sonucumu etkiler mi?
Kanunda aile bireylerine ait kayıtlara bakılacağına dair açık bir düzenleme yoktur. Değerlendirme kişinin kendisine ve göreve uygunluğuna ilişkin somut bilgilere göre yapılır.

Sonuç olumsuz çıkarsa ne yapılabilir?
Atamanın yapılmaması işlemine karşı idari yargıda dava açılabilir. Mahkemeler, komisyonun değerlendirmesini talep ederek inceleyebilir.

Kaynak: 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu (17 Nisan 2021 tarihli, 31457 sayılı Resmî Gazete) – https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7315&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

SonPersonel.com resmî bir kurum sitesi değildir. Bilgileri resmî ilandan kontrol edin.